در شرایط اقتصادی امروز، مسکن از مهم ترین نیازهای انسانی است که داشتن آن به دلیل بالا رفتن قیمت ها برای بعضی از اقشار جامعه به یک رویا بدل شده است. اما با وجود پروژه های مسکن اقتصادی که با هدف ارائه ملک با قیمت مناسب برای افراد با درآمد محدود طراحی شده اند، تا حدی این مشکل برطرف می شود. در کل جهان از این دست پروژه ها اجرا می شود و در این مقاله قرار است به معرفی 5 نمونه جالب از این پروژه ها نگاهی بیندازیم.

از تأمین سرپناه تا فرصت های نوین سرمایه گذاری مشارکتی

در شرایط اقتصادی امروز، مسکن نه تنها یکی از اساسی ترین نیازهای انسانی است، بلکه به یکی از مهم ترین حوزه های سرمایه گذاری نیز تبدیل شده است. با افزایش شدید قیمت زمین و ملک، دسترسی به خانه برای بسیاری از اقشار جامعه دشوار شده و در مقابل، مدل های جدیدی از مسکن اقتصادی در جهان شکل گرفته اند که علاوه بر پاسخ به نیاز سکونت، امکان خرید سهم، مشارکت اقتصادی و ورود به پروژه های کلان برای سرمایه گذاری را فراهم می کنند.

در این مقاله، ضمن تعریف مسکن اقتصادی و بررسی وضعیت آن، به معرفی پنج نمونه جالب از پروژه های موفق مسکن اقتصادی در جهان می پردازیم؛ پروژه هایی که نشان می دهند چگونه می توان با سرمایه محدود، به مالکیت یا مشارکت در دارایی های بزرگ تر دست یافت.

مسکن اقتصادی چیست؟

پیش از بررسی نمونه های جهانی، لازم است تعریف روشنی از مسکن اقتصادی داشته باشیم. مسکن اقتصادی به انواع واحدهای مسکونی (مالکیتی یا اجاره ای) گفته می شود که برای خانوارهای با درآمد پایین یا متوسط، از نظر هزینه مقرون به صرفه باشد.

در استانداردهای جهانی، یک واحد مسکونی زمانی اقتصادی تلقی می شود که مجموع هزینه های آن (اجاره یا اقساط، شارژ، نگهداری و خدمات جانبی) بیش از ۳۰ درصد درآمد ماهانه خانوار نباشد. برای مثال، اگر درآمد سالانه یک خانواده ۳۶ هزار دلار باشد، هزینه ماهانه مسکن آن نباید از حدود ۹۰۰ دلار تجاوز کند.

بیشتر پروژه های مسکن اقتصادی برای خانوارهایی طراحی می شوند که درآمد آن ها ۶۰ درصد یا کمتر از میانگین جامعه است. هدف این پروژه ها تنها تأمین سرپناه نیست، بلکه ایجاد ثبات مالی، کاهش فشار اقتصادی و فراهم کردن امکان مشارکت در بازار مسکن است.

ویژگی های رایج پروژه های مسکن اقتصادی در جهان

در کشورهای مختلف، پروژه های مسکن اقتصادی معمولاً دارای این ویژگی ها هستند:

ساخت در مناطق کم تراکم یا حاشیه ای شهرها
استفاده از مصالح کم هزینه و پایدار
طراحی واحدهای کوچک، فلت، تک خوابه یا اشتراکی
ایجاد مدل های مشارکت در ساخت یا خرید سهام پروژه

در بسیاری از این پروژه ها، به جای خرید کامل یک ملک، افراد با خرید سهم یا مالکیت مشارکتی وارد پروژه می شوند؛ مدلی که امروز به عنوان یکی از جذاب ترین روش های سرمایه گذاری با ریسک کنترل شده شناخته می شود.

وضعیت مسکن اقتصادی در ایران

در سال های اخیر، بازار مسکن ایران با افزایش شدید قیمت ها مواجه بوده است. در کلان شهری مانند تهران، قیمت هر متر مربع مسکن به بازه ای حدود ۸۰ تا ۹۵ میلیون تومان رسیده و خرید یک واحد مسکونی معمولی، نیازمند سرمایه ای چند میلیاردی است.

در چنین شرایطی، حتی اجاره نشینی نیز برای بسیاری از خانوارها دشوار شده و نرخ اجاره بها در برخی دوره ها رشد بیش از ۴۰ درصدی را تجربه کرده است. این وضعیت باعث شده توجه به پروژه های مسکن اقتصادی و مدل های خرید ملک مشارکتی بیش از گذشته اهمیت پیدا کند.

در کنار طرح های دولتی مانند مسکن مهر، اخیراً تعاونی ها و بخش خصوصی نیز به سمت طراحی پروژه هایی حرکت کرده اند که امکان سرمایه گذاری پرسود با پول خرد را فراهم می کند؛ رویکردی که با منطق پلتفرم های مشارکتی مانند همساز هم خوانی دارد.

چرا تقاضا برای پروژه های مسکن اقتصادی افزایش یافته است؟

رکود دستمزد و افزایش تورم

عدم تناسب رشد حقوق با تورم، قدرت خرید خانوارها را کاهش داده و آن ها را به سمت گزینه های اقتصادی تر سوق داده است.

اعیانی سازی و افزایش قیمت محله ها

نوسازی بافت های قدیمی، اگرچه ظاهر شهری را بهبود می دهد، اما اغلب منجر به افزایش قیمت ملک و اجاره می شود و تقاضا برای مسکن اقتصادی را بالا می برد.

سیاست های شهری و محدودیت عرضه

محدودیت های ساخت وساز و هزینه های بالای پروانه، عرضه مسکن را کاهش داده و بازار را به سمت مدل های مشارکتی سوق داده است.

عدم تعادل عرضه و تقاضا

نگه داشتن واحدهای خالی توسط مالکان و کاهش قدرت خرید مردم، فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.

پنج نمونه جالب از پروژه های مسکن اقتصادی در جهان

۱. پروژه Savonnerie Heymans – بروکسل، بلژیک

در این پروژه، یک کارخانه صابون سازی قدیمی با حفظ ساختار اصلی، به واحدهای مسکونی مدرن تبدیل شد. استفاده از زیرساخت های موجود، هزینه ساخت را کاهش داد و پروژه را به نمونه ای موفق از مشارکت در ساخت تبدیل کرد. این مدل نشان می دهد چگونه بازآفرینی شهری می تواند هم مقرون به صرفه و هم سودآور باشد.

۲. پروژه Quinta Monroy – ایکیکه، شیلی

این پروژه با هدف جلوگیری از ساخت وسازهای غیرایمن شکل گرفت. دولت و بخش خصوصی، واحدهای پایه را ساختند و امکان توسعه تدریجی را به ساکنان دادند. نتیجه، نوعی مالکیت تدریجی بود که شباهت زیادی به مدل های خرید سهام پروژه دارد.

۳. پروژه Harvest Commons – شیکاگو، آمریکا

در این پروژه، یک هتل قدیمی به مجتمع مسکونی اقتصادی تبدیل شد. حفظ نمای تاریخی و نوسازی پایدار داخلی، باعث افزایش ارزش ملک شد. چنین پروژه هایی نمونه ای موفق از سرمایه گذاری پرسود با تغییر کاربری هوشمندانه هستند.

۴. پروژه Dongziguan – فویانگ، چین

این پروژه با احترام به فرهنگ بومی و طراحی حیاط محور، توانست کیفیت زندگی را ارتقا دهد. سرمایه گذاری در چنین پروژه هایی علاوه بر بازده اقتصادی، پایداری اجتماعی را نیز تقویت می کند.

۵. پروژه PATH Metro Villas – لس آنجلس، آمریکا

این پروژه با تمرکز بر اقشار آسیب پذیر، واحدهای صنعتی قدیمی را به استودیوهای مسکونی تبدیل کرد. مدل اجرایی آن نشان می دهد که ورود به پروژه های کلان برای سرمایه گذاری حتی در بازارهای گران قیمت نیز امکان پذیر است.

آینده پروژه های مسکن اقتصادی و فرصت های سرمایه گذاری

روندهای جهانی نشان می دهد که آینده مسکن اقتصادی به سمت مدل هایی مانند:

اجاره بلندمدت به جای خرید
خرید ملک با مالکیت زمانی (تایم شرینگ)
سرمایه گذاری مشارکتی و خرید سهم

حرکت می کند. مدل هایی که به افراد اجازه می دهد با سرمایه محدود، در پروژه های بزرگ و پایدار سهیم شوند.

آیا پروژه های مسکن اقتصادی در ایران موفق خواهند بود؟

ایران هنوز در ابتدای این مسیر قرار دارد، اما با توجه به فشار بازار مسکن، به نظر می رسد آینده متعلق به راهکارهایی باشد که مشارکت اقتصادی، شفافیت و مقیاس پذیری را ترکیب می کنند. پلتفرم هایی مانند همساز می توانند با فراهم کردن امکان خرید سهم، خرید ملک مشارکتی و سرمایه گذاری با پول کم، نقش مهمی در آینده بازار مسکن ایفا کنند.